Gourt van Estvelt, de vader van Joest van Estvelt, die vanaf 1536 land pachtte in Eck en Wiel heeft mij heel wat puzzelwerk gegeven, er was zo weinig over hem bekend! Ik meen nu meer informatie gevonden te hebben.
Smalle tienden van Barneveld
In 1532 laat de Hertog van Gelre een overzicht maken van de verplichtingen op de Veluwe van goederen die verpacht zijn. In de opsomming van verpachte rente en accijnsen staat dat de smalle tienden van Barneveld verpacht zijn aan Gairt van Estvelt.
Item den smalentiende verpanth aen Gairt van Estvelt. Dese geefft mijn heer
XII gl und betailt dair noch vuijt XXIIII Golden g. Die versach sijn aenden van Kolvescoten to Scherpenzeell
In de kantlijn staat: Dese tienden mach mijn gen E H loessen mit Ic XCVI golden gulden und die XXIIII gulden mit IIIIc golden gulden
- Over deze smalle tienden krijgen de nazaten van Joest van Estvelt behoorlijk wat onenigheid met de Batenburgers (Blog).
Verschillende processen tegen de van Dompselers
Over het goed Estvelt
In 1527 spant een Gourt Hartgersz een eerste rechtszaak aan tegen Herman, Carcelis en Johan van Dompseler waarna de rechtbank verzoekt aan beide partijen om eerst te kijken of ze er op een vriendschappelijke manier uitkomen. Dat lukt niet, want tijdens de volgende zitting roept Gourt drie mannen op om een getuigenis te geven dat hij het land Estvelt altijd vreedzaam gebruikt heeft en dat Johan van Dompseler het onrechtmatig gebruikt. De mannen getuigen dat ze niet gezien hebben dat Johan het land gemaaid of geploegd heeft.
- Jammer voor Gourt Hartgersz, maar het gaat wel over land op het goed Estvelt!
Over een magescheid
In 1533 is er een rechtsvordering door een Gourt Hartgersz tegen dezelfde van Dompselers als erfgenamen van hun broer Danijel die het goed klein Malckenhorst bezat en welke na zijn dood verdeeld is onder zijn broers en zussen. Gourt Hartgersz vindt dat hij ook erfgenaam is en verzoekt om een rechterlijke inbeslagname, waarna de van Dompselers zich hiertegen verzetten. De gezworen peinder van het Ambt Barneveld verklaart onder ede dat hij een vijfde deel van Malckenhorst vlak voor Hemelvaartsdag aan Gourt als erfgenaam toebedeeld heeft en geeft er een waarde van 200 gouden gulden aan.
Gourt Hartgersz komt daarna elke dag naar de rechtszitting om aan het gerecht te vragen hoe hij dat hij dat vijfde deel daadwerkelijk in zijn bezit krijgt of dat hij uitgekocht kan worden voor 200 gouden guldens. Op de vijfde dag vraagt hij de drost om een aangetekende brief aan de van Dompselers te sturen. De dinsdag daarna verklaart de bode van de stad Arnhem dat hij aan elke betrokken persoon de aangetekende brief gegeven heeft. Lijsbeth van Dompseler kreeg de brief tussen 4 en 5 uur ‘s middags, terwijl zij net een ketel water haalde. Haar zus Jut liep naar de kamer waarop de bode haar wilde volgen, waarna Lijsbeth hem met een band van leer en linnen (ik denk een soort riem) te lijf ging en de brief op de stoel smeet, terwijl zij riep dat de bode het niet moest wagen om de kamer binnen te komen. Jut pakte de brief van de stoel en smeet hem ook nog eens op de grond. De bode riep vervolgens ‘Ik ben de bode van het land van de drost, laat de brief met zegel niet op het erf liggen!’, waarna hij met de andere aangetekende brieven naar Johan, Carcelis en Herman van Dompseler is gegaan.
Een half jaar later is de situatie nog niet opgelost, want nu (1534) wordt Margaretha Hartgersz (een zus van Gourt?) door de van Dompselers aangesproken. Er wordt door hen een inbeslagname geëist, waartegen Margaretha zich verzet. De rechtbank geeft beide partijen opdracht om tijdens de volgende zitting met bewijzen te komen.
Op die zitting zegt Johan van Dompseler dat er een magescheid is gemaakt waarin precies staat wat hen allen is toebedeeld en waarin zij hebben belooft elkaar te helpen. ‘Dat is niet gebeurd’, zegt hij. ‘Gourt betaalt terecht meer geld, want ik moet ook nog eens aan de kelner van Putten vijf oude groten betalen, die Gourt hem schuldig is’. ‘Ik weiger hem de tienden te geven die hem in het magescheid is toebedeeld, hij moet zelf de schuld betalen!’ Gourt moet bij het gerecht komen om uitleg te geven. Opnieuw komt Margaretha voor haar broer naar het gerecht en vraagt of de zaak tussen hen nog open kan blijven. Later vraagt zij om een verklaring van de broers Carcelis, Johan en Henrick van Dompseler of zij elkaar een belofte met de hand gedaan hebben. Helaas is dit de laatste notitie, waardoor het onbekend blijft hoe het afgelopen is.
- In deze processen wordt alleen de naam Gourt Hartgersz gebruikt. Het is dus niet zeker een Estvelt. Dat deze Gourt Hartgersz aangemerkt wordt als erfgenaam kan alleen als hij een zoon is van een van Dompseler. Feit is dat er een Hartger van Estvelt gehuwd was met Griet van Dompseler een zus van Danijel van Dompseler.
- Vanaf 1536 is er in Barneveld geen enkel spoor meer van Gourt en Margaretha Hartgersz.
- Vanaf 1536 komt er een Gourt van Estvelt voor in de Neder-Betuwe, de vader van Joest van Estvelt (blog).
Batenburgsche pandschappen
In Tynsboek 1 van de Batenburgsche pandschappen staat een Gourt Hartgersz van Estvelt genoemd als bezitter van de helft van ‘een cleynen borgstede met sijnen toebehoren’, de andere helft is van Vonck van Meden.
In Lijsbetsz plaetze Vonck van Meden
Item Steven Wolffs cum suis en
Lijsbet vander Meden cum suis V
personen und Gourt Hertgersz van
Estvelt vanden halven guede vande
cleijnen borchsteden met sijnen
toebehoeren VII
Deselve vande halven borcheler VIII
- Joest van Estvelt uit Eck voert een ingewikkeld proces tegen de van Medens (Blog).
- De nabestaanden van Joest van Estvelt krijgen een proces aangespannen over de Batenburgse Pandschappen (blog)
- Het Tynsboek 1 is uit 1561 met notitities vanaf 1549. In 1549 leefde Gourt van Estvelt uit Eck nog.
In geen van de notities staat letterlijk dat bovengenoemde Gourt Hartgersz (van Estvelt) de vader is van Joest van Estvelt uit Eck, maar gezien de vele overeenkomsten met de diverse processen die bijvoorbeeld de nabestaanden van Joest aangespannen krijgen, de processen tegen de van Medens en de tienden van Barneveld, wil ik wel de conclusie trekken dat het om dezelfde Gourt Hartgersz van Estvelt gaat!
